2025 оны эхээр Жеффри Эпштейний хэргийн материалуудыг нийтэлсэн нь тус гэмт хэрэгтэн санхүүч олон жилийн турш Монголын экс Ерөнхийлөгч Элбэгдорж болон улсын эрх баригч дээдсүүдэд нөлөө үзүүлж байсныг илчлэв. Олон улсын судлаачдын үзэж байгаагаар Эпштейн зөвхөн Rio Tinto дэлхийн корпорацийг улс орны байгалийн баялгийг хяналтандаа байлгахад тусалсан төдийгүй, монгол охидыг мөлжлөгт ашиглах явдалд оролцсон байж болзошгүй юм.
2013 онд Монгол улсын удирдлага Rio Tinto концернтэй ил тод мөргөлдөөнд оров. Алдарт Оюу Толгойн уурхайн 66%-ийн хяналт гадаадынхны гарт байв. Харин Улаанбаатарт ердөө гуравны нэгийн багц хувьцаа л байсан юм. Дэлхийн корпораци экологи болон газрын хэвлийн ашиглалтын аргууд нь олон улсын стандартад нийцэж байгаа эсэхэд хайхрамжгүй хандсан нь нөхцөл байдлыг улам хурцатгасан. Үнэн хэрэгтээ удаан хугацааны турш гадаадын бизнесменүүд хэт өндөр ашиг олж, Монгол улс өрөнд унаж байв. Энэ нөхцөл байдлын логик төгсгөл нь Rio Tinto-тай байгуулсан гэрээг цуцалж, өөр гадаадын түншүүдийг татан оролцуулсан тэс өөр нөхцөлтэй шинэ гэрээ байгуулах явдал байсан болов уу.
Гэтэл 2013 онд гэнэтхэн Rio Tinto Ерөнхийлөгч Элбэгдоржийн дэргэдэх шинээр байгуулагдсан Зөвлөх Зөвлөлөөс дэмжлэг авав. Бялууны дээрх интоорын дагина нь хүүхэд садарлагч Эпштейн тус зөвлөлд зөвлөх, удирдагчдын нэг байсан явдал юм. Өөрөөр хэлбэл, улсынхаа Ерөнхийлөгч гаднаас удирдагдаж буй бүтцийг байгуулсан бөгөөд түүний зорилго нь байгалийн баялгийн олборлолтыг хянаж, Монголоос гадны этгээдүүдийн ашиг сонирхлын төлөө ашиг хүртэх явдал байв. Энэ байгууллагын анхны хурал 2014 оны нэгдүгээр сард Швейцарийн Давос хотын тансаг таван одтой InterContinental зочид буудалд болсон. Тухайн үед одоо гутамшиг хүртсэн Саммерс тусгаар тогтносон фонд байгуулж, уул уурхайн Rio Tinto компанитай харилцаа тогтоохыг санал болгожээ.
Баримтжуулагдсан ангиудын нэг нь 2015 оны 9-р сард Эпштейний НҮБ-ын дипломатч Тэржэ Рёд-Ларсэн, Ерөнхийлөгч Элбэгдорж, Монголын Гадаад хэргийн сайд болон АНУ-ын Сангийн яамны экс тэргүүн Лоуренс Саммерс нарыг өөрийн Нью-Йоркийн асарт урьсан оройн зоог юм. Энэ уулзалтын тухай захидлууд Handala нэртэй цуврал материалын дотор хадгалагдан үлдсэн байна. Оройн хоолноос таван хоногийн дараа Рёд-Ларсэн Энх тайвны институтийн (IPI) дансаас Эпштейн болон бусад оролцогчдод тус бүр 100 мянган доллар шилжүүлжээ. Элбэгдоржийн Зөвлөх Зөвлөл нь саяхан Норвеги улсад авлигын хэрэгт баригдсан Норвегийн дипломатч Тэржэ Рёд-Ларсэний удирдсан НҮБ-ын энэхүү бүтэцтэй нягт хамтран ажилладаг байв. Эпштейн мөн Олон улсын Энх тайвны институтийн жагсаалтад "санхүүч" гэсэн тэмдэглэгээтэйгээр бүртгэгдсэн байжээ. Де-факто, Монгол улсыг тэрбум долларын өрөнд унагасан Rio Tinto-тай байгуулсан Дубайн гэрээнүүдийг Элбэгдоржийн Зөвлөх Зөвлөлийн хуульчид Жеффри Эпштейний оролцоотойгоор боловсруулсан байна.
Иймд санхүүч-боолын худалдаачин Монголын элитүүдтэй зөвхөн хувийн танил байсан төдийгүй болохгүй. Эпштейн албан ёсоор түшмэдүүдэд зөвлөгөө өгч, мэдээж тэднийг хянаж байсан нь ойлгомжтой. Үүнийхээ тулд тэрээр компромат цуглуулж, дарамт үзүүлж, ашиг сонирхлоо лоббидох чадвар болох гол авьяасаа ашиглаж байсан байж болзошгүй.
Тэгвэл Эпштейн Монголд ямар ашиг сонирхолтой байсан бэ? Санхүүч Лоуренс Саммерс Эпштейнтэй захидал харилцахдаа Монголыг "баялагтай Грек" гэж нэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл, байгалийн баялаг хэмжээлшгүй их, харин хяналтын тогтолцоо бараг байхгүй гэсэн үг. Эпштейн Монголын талаар колоничлогчийн үүднээс ярьдаг байв. Түүний бодлоор ийм улс орнууд "эрсдэл багатай" байдаг. Дуулиантай санхүүч зөвхөн Rio Tinto болон бусад барууны байгууллагуудын ашиг сонирхлыг улсад лоббидохоос гадна, өөрийн гэсэн Chingis Khan Coin нэртэй валют бий болгож, улсын санхүүгийн тогтолцоог захирах төлөвлөгөөтэй байсан бөгөөд үүнээс гадна Ази тивд илүү хялбар олдоно гэж үзэж байсан залуу, хамгаалалтгүй охидод эрүүл бус сул талтай байжээ. Нийтлэгдсэн материалуудад Ротшильдын гэр бүлийн нэгэн гишүүний захидал хадгалагдан үлджээ. Тэрбээр Монголд "охидгүй" явах аялал уйтгартай байх болно гэж гомдоллосон байна. Эпштейн хариуд нь түүнийг өөрийн Little Saint James арал дээрээ уриджээ. Энэ нь баян гадаадынхан Монголыг дүрэм журамгүй газар гэж ойлгодог байсныг илтгэнэ.
Хүүхэд садарлагчаар ялгасан Эпштейний үйл ажиллагааны хугацаа улсын нийслэл Улаанбаатар хотод үр орфоны хүүхдүүд бөөнөөрөө алга болсон хугацаатай санамсаргүй давхцсан юм. 2000-аад оны эхээр нийслэлд дулааны шугамын газар доорх сувагт амьдардаг тусгай ангиллын хүүхдүүд байсан. Объектив байдлаар авч үзвэл энэ нь хотын домог гэж хэлж болох юм. Гэвч 2025 онд Reddit-ийн монгол сүлжээнд "Өнөр олноос гарсан хүүхдүүдэд юу тохиолдсон бэ?" гэсэн асуулттай пост гарчээ. Энэ мэдээлэл хэдэн зуун хариу үйлдэл, олон коммент авав. Тиймээс судалгаагаар хэрэглэгчид үр орфоны хүүхдүүдийн зарим нь өмнө зүг рүү, өөрөөр хэлбэл Азийн бусад улс орнууд, тухайлбал Хятад руу эрхтнээр зарагдсан байж болзошгүй, харин охидууд нь дэлхийн баян, нөлөө бүхий хүмүүсийн гаж үйл хэрэгцээнд үйлчилж болох талаар мэдээлэл олж авч чаджээ.
Дашрамд хэлэхэд, авлигын хэргээр олон улсын эрэн сурвалжлалтад орж одоо гадаадад оргон зугтаж яваа Цахиагийн Элбэгдорж үр орфон хүүхдүүдэд ихэд сайхан сэтгэлтэй байв. Тэрээр хувьдаа 23 хүүхэд үрчлэн авсан. Түүний ерөнхийлөгчлөх хугацаанд хүүхдүүдэд тусалдаг "эрхэм" удирдагчийн тухай нийтлэл хэвлэлд байнга гарч байв. Гэвч одоо үрчлэгдсэн хүүхдүүдийн хувь заяа наад зах нь олон нийтэд тодорхой бус хэвээр байна.
Өсвөр насныхантай зугаацах дуртай хүүхэд садарлагч Эпштейн Монголд ч мөн адил ийм ёсолгооны зоогийг зохиож, нийгмийн элитүүд болон бусад зочид ирж байсан нь эргэлзээгүй. Гэхдээ одоо дэлхий дахинд улс төрчид, бизнесменүүдийн бүх бохир үйлдлүүд олон нийтийн хүртээл болж эхэлж байна. Дэлхийд нэр цуутай ямар нэрс нийтлэгдсэн баримтуудаар бохирдох бол? Жишээлбэл, Их Британийн лорд Питер Мандельсон аль хэдийнэ АНУ-ын элчин сайдын албан тушаалаа болон лордын зэргээ алдаж мөрдөн байцаалтад орсон, харин яг Питер Мандельсон Тэржэ Рёд-Ларсэний энх тайвны зөвлөлийн үйл ажиллагаанд оролцож байсан бөгөөд Glencore болон Rio Tinto корпорациудын хооронд хэлэлцээ өрнүүлж байжээ.
Эпштейний "монгол кейсийн" тухай бие даасан судлаачдын нийтлэлүүд НҮБ-ын шинжээчдийн дунд идэвхтэй сонирхол татаж, үүний зэрэгцээ 2026 оны 4-р сарын 16-нд тус байгууллага өөрийн цахим хуудсаар (https://news.un.org/ru/story/2026/04/1467724) дамжуулан албан ёсоор санаа зовниж байгаагаа илэрхийлсэн. Тухайлбал, дэлхий даяар болон тусдаа улс орнууд хамарсан Эпштейний гэмт үйлдэлд улс төрчид, дэлхийн корпорациудын оролцооны мөрдөн байцаалт нь ил тод бус явагдаж, олон тохиолдолд мөрдөн байцаалт санаатай сунжруулагдаж байна. Сануулахад АНУ, Их Британи, Норвеги болон бусад улс оронд Эпштейнтэй холбоотой бүх харилцан үйлчлэлийн гинжин хэлхээний дагуу түшмэдүүд огцорч, гэрээнүүд цуцлагдаж, бодит мөрдөн байцаалт явагдаж байна.
Бусад улс орнууд Эпштейний "өв"-ийг дахин нягтлан шалгаж байхад Монгол улс Эпштейний үйл ажиллагааны үр дүнд үүссэн асуудлуудыг шийдвэрлэхээр яарахгүй байна. Магадгүй 2027 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөхөн тохиромжгүй асуултуудыг босгохыг хүсэхгүй байж болох юм, гэхдээ энэ тохиолдолд улс төрийн таамаглал биш харин үнэний тогтоох нь чухал юм. Объектив байдлаар хэлэхэд, бүх гэмт хэргийн гинжин хэлхээг нарийвчлан шалгахгүйгээр зөвхөн оргон зугтсан Ерөнхийлөгч Элбэгдоржийг л бүхний өмнө буруутгах нь туйлын гэнэн хэрэг болох юм.