Олон улсын брэнд бүтээгдэхүүний албан ёсны бичиг баримтад итгэлгүй, орц найрлага, ноу хау-гаа дэлгэрэнгүй нотолж, явуул гэдэг лаборатори ганцхан Монгол Улсад шадар сайдын харьяанд л байна. 

Энгийн иргэд тэр бүр мэдэхгүй ч аж ахуйн нэгж, бизнес эрхлэгч нар бүгд анддаггүй алдартай хүнд сурталтай, авлигалыг цэцэглэн хөгжүүлж буй газар бол Шадар сайдын харьяа агентлаг Стандарт хэмжил зүйн газрын харьяа Хүнсний Аюулгүй байдлын үндэсний лавлагаа лаборатори (ХАБҮЛЛ) юм.

Үе үеийн шадар сайдууд өөрийн ойр дотны хүнээ ХАБҮЛЛ-ын даргаар томилоод олон жил болсон. Улсын төсвөөр өчнөөн тэрбумын тоног төхөөрөмж авдаг ч ажиллуулж чадах хүн нь байхгүй хий зэврээд дуусдаг байна. Шадар сайд Н.Номтойбаяр ХАБҮЛЛ-ийн даргаар Э.Содномжамцыг томилжээ.

Тэгвэл ХАБҮЛЛ нь иргэдийн эрх ашгийг хааж, бизнес эрхлэгчдийг хэрхэн чирэгдүүлж байгаа талаар танилцуулъя.

Гаалийн байцаагч нар нь хүртэл ХАБҮЛЛ-ийг даваад гараад ирвэл “овоо” юм байна гэж итгэе гэдэг үгтэй болтлоо хүнд суртал, авлигалыг уг лаборатори хөгжүүлжээ. 

Европын бүх оронд худалдаанд гардаг, ДЭМБ-ээс хүртэл стандартад нийцсэн гэсэн бичигтэй олон олон чанартай бараа, бүтээгдэхүүнийг ХАБҮЛЛ нь өөрсдөө давхар шалгана гэх нэрийдлээр их хэмжээний дээжийг хураан авч, гурван сар хав дарж бизнес эрхлэгчдийг чирэгдүүлдэг байна. Жишээ нь 100 ширхэг бараа бүтээгдэхүүний 30 ширхгийг нь хураан авч гурван сар дардаг ХАБҮЛЛ шиг лаборатори монголд л байна.

Дэлхийн брэндийг шинжилж чадахгүй ч, гурван сар хор, хүнд металь байгаа эсэхийг нь шалгадаг нэр төдийн лаборатор нь ХАБҮЛЛ байжээ.

Энэ хугацаанд үлдсэн бараа бүтээгдэхүүнээ галиас авч чадалгүй хүлээсээр тээвэр, хадгалалтын горим зөрчигдөж үлдсэн бүтээгдэхүүнүүд муудаж, хэрэгцээгүй болон бизнес эрхлэгчид бүрэн шаталтанд орж, дампуурдаг байна. Гаалийн байцаагч нар нь ХАБҮЛЛ-ын бичиггүй бол өгөхгүй гэж хүний үнэтэй цайтай бараа, бүтээгдэхүүнийг ямар ч хадгалалтын горимгүй хөндөө агуулах руугаа шидэж муутгадаг гэх. Хоёр төрийн байгууллагын дунд хүний царай харсаар олон олон дистрьбютер болох эрхээ алдсан гэх бизнес эрхлэгчдийн цөхрөл тоогоо алджээ. 

ХАБҮЛЛ-д ажилладаг хүмүүс нь хуучин мэргэжлийн хяналтад ажиллаж байсан алба хаагчид, дарга, сайд нарын ойрын хамаарал бүхий хүмүүсээр дүүрчээ. Учир нь эндэхийн хаалгаар дэлхийн үнэтэй брэндүүд, хэдэн арван саяаараа авлига орж ирдэг ашигтай газар учраас тэр. Хүний үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнээс өчнөөн олон ширхэгээр нь хураан аваад байцаагч нар нь хувийн хэрэглээндээ хэрэглэдэг гэх аман яриа битүү тархжээ. Ямар сайндаа ашиг, татварт өгөх бүх хувийг нь хурааж авснаа дахиад гурван сарын дараа нэмээд хураана гэж сүрдүүлдэг гэх. ХАБҮЛЛ-ийн лабораторын ажилчид, дарга цэрэггүй битүү брэнд хэрэглэдэг нь анхаарал татна. Ихэнх нь тэд бизнес эрхлэгчдийг чирэгдүүлж, бизнесийг нь хааж боох дээрээ тулж сүрдүүлсэн нэмэлт орлого гэлтэй. ХАБҮЛЛ-ын ажилчдын харилцаа, хандлагатай бүр ярилтгүй. Нөгөө л мэргэжлийн хяналтын хүнд суртал тэндээс үнэртэнэ. 

Сонирхолтой нь албан ёсны дистрьбютер газрууд хүртэл ХАБҮЛЛ-ын нохдод зуугдана хэмээн ил гарч, шүгэл үлээхээс айн, арга ядахдаа нэрээ нууцалж өчнөөн гомдол өгөөд шийдэгдэлгүй олон сар болжээ. 

Монгол Улсад  чанартай бараа, бүтээгдэхүүн яагаад орж ирдэггүй талаар иргэд ч, гадныхан ч их гайхдаг. Замын-Үүдийн хилээр нь чанарын баталгаагүй жимс, хүнсний ногоо, чихэр, хямд бүтээгдэхүүн цувдаг атлаа дэлхийн брэндүүдийг болохоор хилээрээ нэвтрүүлдэггүй жишиг манайд л байдаг. 

Иргэд нь, Аж ахуйн нэгж нь ч тэр чанартай бараа, бүтээгдэхүүн хэрэглэх сонирхолтой байдаг ч Улс нь зөвшөөрдөггүйн нэг жишээ ХАБҮЛЛ юм.  

Манай улсын ХАБҮЛЛаборатори нь олон улсын стандартад нийцсэн брэнд бүтээгдэхүүнийг бүрэн хэмжээнд судлах тоног, төхөөрөмжгүй, хүний нөөц, мэргэжилтэнгүй хэр нь Япон, Герман, Франц, Шевцарын хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүнийг шинжилж судална гэх нэрээр бизнес эрхлэгчдийг дарамталдаг “вант улс” болсон нь харамсалтай. 

Ерөнхий сайд Н.Учрал нь бизнес эрхлэгчдээ дарамтаас чөлөөлье гэвэл нэн даруй хамар доор нь авлигал, хүнд суртлыг цэцэглүүлж буй ХАБҮЛЛ-аас бизнес эрхлэгчдээ чөлөөлж өгөхийг мянга, мянган аж ахуйн нэгжүүд хүсэж байна.